Overslaan en naar de inhoud gaan

La Palma: wandelen na de vulkaanuitbarsting

foto
Uitzicht op lavaveld en krater van de nieuwe vulkaan Tajogaite
Uitzicht op lavaveld en krater van de nieuwe vulkaan Tajogaite

De laatste drie maanden van 2021 teisterde de grootste vulkaanuitbarsting sinds mensenheugenis het Canarisch eiland La Palma. Wandelmagazine nam poolshoogte en ontdekte dat het uitgestrekte wandelnetwerk vrijwel ongeschonden is.

Verschenen in Wandelmagazine 2023-2

Zo’n vijftig meter steekt de met dor gras begroeide Montaña La Laguna boven de omgeving uit. Een vulkaantje waarop je veilig kunt zien wat de uitbarsting vorig jaar heeft aangericht. Veilig vulkaantje? Ja, deze is al honderdduizend jaar dood. Het scheelde maar een haartje of het was helemaal omspoeld door zwarte lava, en dan was dit fantastische uitkijkpunt onbereikbaar geworden. Vanaf de top kijken we, zoals Napoleon vanaf een heuvel het slagveld overzag, naar wat de vulkaan heeft aangericht. Aan de zuidflank van ons vulkaantje strekt zich een zwarte zee uit waarvan de woeste golven zijn gestold in grillige vormen. Twee jonge meiden proberen te vergeefs op de lava te klauteren “Au”, roept de langste van het stel. “Het lijkt wel schuurpapier.” Vanaf de geel omrande kratermond, die we in de verte tegen de kam zien liggen, stroomde de roodgloeiende lava de helling af, zes kilometer tot in zee, waar nieuw land is ontstaan. Op sommige plekken steken witte stukken muur uit de zwarte massa. Een huis met zwembad is wonderwel gespaard gebleven. Verder zien we in elkaar gefrommelde bananenkassen tussen de gestolde lava.

 

foto
Image
Aan de rand van de lavastroom uit de Tajogaite vulkaan
Aan de rand van de lavastroom uit de Tajogaite vulkaan

POENGG

“Ondanks voortdurende berichten over zwakke aardschokjes, kwam de eruptie onverwacht”, vertelt de Nederlander Arnold. “De vorige uitbarsting, de Teneguia in 1971, vond plaats op de onbewoonde zuidpunt van het eiland en de hoeveelheid lava was beperkt.” De Palmezen vonden het gewoon een leuk uitstapje en rolden hun picknickkleedjes uit om naar het spektakel te kijken. Met die ervaring, verwachtte de meeste mensen dat een nieuwe uitbarsting hun ook nu weer geen pijn zou doen. Maar toen Arnold zijn bejaarde buren met wat koffers en de hond zag vertrekken, voelde hij nattigheid. “Als mensen die de uitbarsting van 49 hebben meegemaakt op de vlucht slaan, dan moeten wij ook wegwezen.” Samen met vrouw en dochter verkaste hij naar een huis verder noordelijker. Het was van korte duur. Een dag later, op 19 september 2021 om kwart over twee, hoorde hij een luide knal. Op minder dan een kilometer achter zijn huis sloegen de vlammen uit de berg en werden grote stenen tot een kilometer omhoog de lucht in geslingerd. Een nieuwe vulkaanmond, de Tajogaite, was geboren. “Elke tien seconden klonk er een keihard POENGG. Iedereen, ook dieren, werden er gek van.”

 

foto
Image
Mijn ezeltje
Mijn ezeltje

Mijn ezeltje

De lavastroom, die drie maanden aanhield, bedekte niet alleen Arnolds huis maar ook ruim 2600 andere woningen. Van de meeste ontbreekt elk spoor. Echt beklemmend is het kerkhof in San Nicolas. Zwarte klodders bedekken de witte graven. De doden zijn er een tweede keer begraven, onbereikbaar voor hun nabestaanden. Tegenover de begraafplaats zit een ouder echtpaar in de schaduw voor hun okergele huisje. De lavastroom ging er rakelings langs, maar hun weitje, waar hun twee geiten graasden, ligt bedolven onder de lava. “Mijn ezeltje heeft de geiten opgegeten” zegt ze liefkozend terwijl ze over de buik van haar echtgenoot aait. Die kan het wel waarderen, in zijn bruin gegroefde gezicht verschijnt een mooie glimlach. Ze hebben hun leven weer opgepakt, de as is geruimd en het huisje geschilderd. En het allerbelangrijkste: hun kinderen zijn aan de ramp ontsnapt. Ook in het rampjaar 1949 hadden ze geluk. Het verhaal wil dat Onze-Lieve-Vrouwe van Fatima de lavastoom toen heeft omgebogen en hun dorp gespaard bleef. Een beeld van de Heilige Maagd staat hoger op de berg aan de rand van een zwart sneeuwpakket, maagdelijk zonder sporen. De dikke laag vulkaanas, uitgespuugd door de Tajogaite, heeft de onbegaanbare lava van 1949 omgetoverd in een vers geprepareerde skipiste. Erg aanlokkelijk om overheen te lopen, maar nee dat mag niet. Even verderop steken twee rijen stenen evenwijdig aan elkaar uit de as. Há een pad, er staan zelf voetafdrukken in de as! Rood-witte linten en een bord maken duidelijk dat deze gemarkeerde rondwandeling tijdelijk is gesloten. Op slechts dertien van de bijna duizend kilometer aan gemarkeerde paden mag je voorlopig niet meer wandelen.

 

foto
Image
Op weg naar Roque de los Muchachos
Op weg naar Roque de los Muchachos

Holle kies

Wij zijn vooral opgetogen dat de mooiste wandelroute van La Palma weer helemaal open is: de GR 131 die over de vulkanische kam van het eiland loopt van Puerto de Tazacorte in het noordwesten naar Faro de Fuencaliente op de zuidpunt. Het uitzicht over het eiland en de oceaan is fenomenaal. Als je de hele route loopt, drie loodzware etappes van samen 67 kilometer, passeer je de vier miljoen jaar vulkaangeschiedenis van het eiland. Tot 400.000 jaar geleden was het vulkanisme alleen actief in het noordelijke deel van het eiland, daarna groeide het zuidelijke deel boven water. Van de laatste vulkaan in het noorden, ooit drie kilometer hoog, rest slechts een enorme holle kies: de Caldeira de Taburiente. Het grootste deel van de vulkaankegel is in zee gestort of door de regen weggespoeld. Over een lange slingerende weg door een woud van Canarische dennen gaan de Taburiente op. Boven de boomgrens is het een maanlandschap van lava en as in rode, gele en zwarte kleuren. De stilte is overal. Vroeg op deze windige novembermorgen hebben we het hartstikke koud. Wat een verschil met gisterenavond toen we nog in korte broek en T-shirt door Santa Cruz liepen. Dus lopen we flink door en warmen ons uit de wind in de zon achter wonderbaarlijke muren van zwart basalt. De muren zijn getuigen van een laatste vulkaanoprisping, waarbij de gloeiendhete basaltlava zich een weg baande door scheuren in oudere, samengedrukte aslagen. Terwijl de zachtere asafzettingen zijn weggevreten bleven de keiharde basaltmuren staan.

 

foto
Image
Basaltmuur op de Taburiente
Basaltmuur op de Taburiente

Maiskorrels

Door het verroeste landschap gaan we omhoog langs de randen van de ingestorte krater, de caldera. Naast ons een gapende diepte tot bijna zeeniveau. Het lekkerst lopen we over de randen van de met ruige stenen geplaveide paden. Die zijn mooi lang en vlak. In de verte blinken witte koepels. ‘s Nachts gaan daar de luiken open om naar de sterren te koekeloeren, niet gehinderd door kunstlicht en luchtverontreiniging. Het is er pikkedonker als de maan niet schijnt. Over paden met haarspelden bereiken we het hoogste punt, Roque de los Muchachos. Vanaf ruige rotspunten kijken we de diepte in, tot aan de bodem van de caldera. Zwarte vogels met indrukwekkende snavels zweven zonder één enkele vleugelslag langs de rotswanden. Het zijn raven. Sommige van die stoere aaseters laten zich met de hand voeren. Onze gedroogde maiskorrels blijven steken in hun keel, maar na wat gerochel glijden ze verder naar binnen.

foto
Image
Ruta de los Volcanes
Ruta de los Volcanes

Hink-stap-sprong door de tijd

De derde etappe van de GR, de Ruta de los Volcanes, voert over het jongste, zuidelijke deel van het vulkaaneiland. Al lopend duizelt je het al snel van de vulkaannamen en jaartallen. Het ligt ook allemaal door elkaar. De eerste kilometers vanaf Refugio El Pilar passeren we achtereenvolgens lavavelden uit 1480, 4000 voor Christus en 1949. Zo gaat het, hink-stap-springen door de tijd, maar door tot de lava uit 1971 op de zuidpunt. Vanaf de bergkam kijken we fantastisch uit over zee naar de vulkanen op de andere Canarische eilanden. En dan gaan we vanaf een vulkaanmond hollend omlaag door zwarte as, zoals kinderen dat doen op het klimduin in Schoorl. Maar zo soepel als vroeger gaat het niet meer; een groepje kinderen op schoolreisje rent ons al roepend voorbij. Op het laatste stuk liggen op de flanken van de Teneguia wijngaarden. Ze leveren net genoeg om het eiland het hoofd op hol te brengen. “De wijn verdampt boven het eiland”, is het gezegde. Verderop, aan de voet van de vulkaan doet het landschap denken aan de inpakkunst van Christo. Onder de witte doeken wordt het gele goud van het eiland gekweekt. De helft van de economie op La Palma draait op de verbouw van bananen. En dat gaat niet goed als je de vruchten niet tegen de wind beschermt.

 

foto
Image
Vlakbij de Tajogaite
Vlakbij de Tajogaite

Stinkbom

Op onze laatste dag op La Palma krijgen we van de bewaker met meterkastje toestemming om de Tajogaite te benaderen. Bij de gemeten CO2-concentratie leggen we niet het loodje. Over een laag zwarte as lopen we ernaartoe. Die is zo dik dat een paal met routebordjes zo diep verzonken in de as is, dat de bordjes niet hoger dan onze navels reiken. Lange slagschaduwen van de Canarische dennen zorgen voor een geheimzinnige sfeer. Nog voor we hem zien, ruiken we de vulkaan al. Net een stinkbom waarmee we vroeger onze klasgenootjes het lokaal uit jaagden. De wandeling stopt bij een hek, verder mogen we niet. Boven de met zwavelpoeder bestoven kraterrand dwarrelt wat onschuldige rook omhoog. Er is geen vuur meer die onze gezichten roze doet kleuren. We moeten denken aan het vulkanologenechtpaar in de documentaire Fire of Love, die we voor vertrek naar La Palma in de bioscoop zagen. Een van hen, de man, droomde om ooit met een vuurvaste kano over de gloeiende lavastroom omlaag te peddelen naar zee. Hun passie werd hen fataal. In Japan vond het echtpaar de dood in een verzengend hete aswolk.

In de langgerekte hoofdstraat van Santa Cruz draaien mannen trommels met tamme kastanjes rond boven open vuren. Op het feest van Sint-Maarten krijg je in de cafés een portie gepofte kastanjes. We nemen er een pilsje bij. “Proost, lekker gewandeld op La Palma.” We moeten denken aan wat Arnold zei: “Vooral de Duitse toeristen laten het nog een beetje afweten, die hebben de schrik nog in de benen door de vulkaanuitbarsting.” Onbegrijpelijk vinden wij.

 

Wandelwijzer

La Palma is het meest noordwestelijke van de zeven Canarische eilanden. Deze groep vulkaaneilanden ligt zo'n 1200 kilometer ten zuidwesten van het Europese vasteland. De caldera van de uitgedoofde Taburiente vulkaan vormt de noordelijke helft van het eiland. Het zuidelijke deel kent actief vulkanisme. Gemiddeld om de 50 jaar vormen zich langs de Cumbre Vieja nieuwe kratermonden en bijbehorende lavavelden. De meest recente uitbarstingen waren in 2021, 1971 en 1949.

Beste periode

De temperaturen zijn het hele jaar aangenaam. In de maanden november t/m februari is de kans op langdurige regenperiode hoger. Juli en augustus zijn de heetste maanden. Door de combinatie van de noordoostpassaat en het reliëf zijn er behoorlijke klimaatverschillen. Het noordoosten is het kilst en natst, Het Zuidwesten het meest mild en zonrijk.

Vervoer

Vluchten met een behoorlijke klimaat impact zijn er voldoende en eenvoudig te vinden. Een alternatief voor de slow traveler is de veerboot uit Cadiz in Zuidwest Spanje. Elk dinsdag heen, elke vrijdag terug. Je bent 60 uur onderweg, maar doet wel alle andere Canarische eilanden aan.

Op het eiland is een  uitstekend busnetwerk. Als je een wandeling wil starten of beëindigen op een plek meer landinwaarts ben je aangewezen op goedkope taxi's of eigen vervoer.

Wandelen

La Palma kent bijna 1000 km aan goed onderhouden en gemarkeerde wandelpaden, waaronder twee GR's en 42 dag wandelingen variërend van 7 tot 35 kilometer lengte. Op de website senderosdelapalma.es vind je actuele informatie en gpx tracks. Voor de papier liefhebbers is er de Nederlandstalige Rother wandelgids van Klaus en Annette Wolfsperger uit 2021. Wij vonden de kaartjes soms te weinig helder. De wandelkaart 1:25 000 van Editoral Alpina is uitstekend: watervast, actueel en je draagt een euro bij aan herstel van het eiland.

Onze wandeltips zijn:

  1. Ruta de los Volcans. Een dagwandeling  van 17 km langs GR 131 van Refugio del Pilar naar Los Canarios. Fenomenale wandeling over de rug Cumbre Vieja langs een vijftal vulkanen met schitterende vergezichten over zee naar Tenerife en La Gomera. Heen met taxi, terug met de bus. Routetrack op Wikiloc
  2. Rondwandeling vanuit Santo Domingo. Een rondwandeling van 14 kilometer vanuit het mooie dorp Santo Domingo langs rotstekeningen, de kliffen van de Puertito de Santo Domingo en de Cueva del Agua. Goed bereikbaar met de bus. Routetrack op Wikiloc
  3. Dagwandeling over de rand van de Caldera deTaburiente van Mirador de Los Andenes naar het hoogste punt van La Palma: Roque de los Muchachos en terug. In totaal 7 km. Fraai kleuren- en vormenpalet van het vulkanisme, weergaloze diepten en een zwerm sterrenkijkers. Alleen met eigen vervoer of taxi te bereiken. Routetrack op Wikiloc
  4. Wandeling door het laurierbos La Zarza. Laurierbos is de natuurlijk vegetatie van het vochtige noordoosten van La Palma. Een rustig alternatief voor een wandeling door het laurierbos bij Cubo de la Galga. Goed bereikbaar met de bus. De tocht van 12 km valt te halveren door af te steken. Bij het begin- en eindpunt kun je het museum met rotstekeningen bezoeken. Routetrack op Wikiloc
  5. Rondwandeling van Los Canarios naar de zoutpannen en vuurtoren van Fuencaliente Wandeling van 14 km door het gebied waar in 1971 de vulkaan Teneguia uitbarsten. Veel zwarte lavavelden met spaarzame begroeiing. Een bezoek aan de zoutpannen van Fuencaliente is een aanrader. De tocht kan gehalveerd worden door vanaf de vuurtoren van Fuencaliente de bus terug te nemen naar Los Canarios. Ook Los Canarios is goed met de bus bereikbaar. Routetrack op Wikiloc
  6. Rondwandeling over  de bodem van de Caldera de Taburiente Rondwandeling van 20 km vanaf de parkeerplaats in Barranco de las Angustias. Je kunt er voor kiezen om de zware eerste zes kilometer tot Mirador de Los Brecitos met de taxi af te leggen. Het parkeerplaats is vanuit Los Llanos bereikbaar met eigen vervoer of taxi. Routetrack op Wikiloc

 

Tags
regio